Geçici Vergi Nedir, Kimler Öder ve Nasıl Hesaplanır?
Geçici vergi, Gelir Vergisi Kanunu‘na göre ticari kazanç sahipleri, serbest meslek erbapları ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, yıllık gelir veya kurumlar vergisinin tamamını yıl sonunda tek seferde ödemek yerine, yıl içinde üçer aylık dönemler halinde elde ettikleri kazançlar üzerinden hesaplayarak peşin olarak ödedikleri bir vergidir. Bu sistemin temel amacı, Hazine’ye yıl boyunca düzenli bir nakit akışı sağlamak ve mükelleflerin yıl sonunda karşılaşacakları toplu vergi yükünü hafifletmektir. Ödenen bu geçici vergiler, yıl sonunda verilecek olan yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinde hesaplanan toplam vergiden mahsup edilir.
Geçici Vergi Kapsamına Hangi Kazançlar Girer?
Geçici vergi mükellefiyeti, kazancın elde edilme şekline bağlıdır. Bu kapsama giren temel kazanç türleri şunlardır:
- Ticari Kazançlar: Bilanço veya işletme hesabı esasına göre defter tutan tüm ticari kazanç sahipleri (şahıs işletmeleri, adi ortaklıklar vb.).
- Serbest Meslek Kazançları: Serbest meslek faaliyetinde bulunan doktor, avukat, mali müşavir, mühendis, mimar gibi serbest meslek erbapları.
- Kurumlar Vergisi Mükellefleri: Anonim şirketler, limited şirketler ve kooperatifler gibi tüm sermaye şirketleri.
Ücret, kira geliri (GMSİ), menkul sermaye iradı (MSİ) ve diğer kazanç ve iratlar geçici verginin konusu dışındadır.
Kimler Geçici Vergi Ödemez?
Aşağıda sayılan gelir vergisi mükellefleri geçici vergi beyannamesi vermekle ve ödemekle yükümlü değildir:
- Kazançları basit usulde tespit edilen ticari kazanç sahipleri.
- Ücret geliri elde edenler.
- Kira geliri elde edenler.
- Menkul sermaye iradı elde edenler.
- Zirai kazanç sahipleri.
- Diğer kazanç ve iratları elde edenler.
- Yıllara sari inşaat ve onarım işi yapanlar (bu işlerinden dolayı).
Geçici Vergi Oranları Nedir?
2025 yılı itibarıyla geçerli olan geçici vergi oranı, mükellefin statüsüne göre farklılık göstermektedir:
- Gelir Vergisi Mükellefleri İçin (Ticari Kazanç ve Serbest Meslek): %15
- Kurumlar Vergisi Mükellefleri İçin (Sermaye Şirketleri): %25
Bu oranlar, ilgili dönemin üç aylık kazancına uygulanır.
Geçici Vergi Dönemleri Nedir?
Geçici vergi dönemleri, yılda dört defa olmak üzere üçer aylık periyotlardır. Mükellefler, bu dönemlerin bitimini takip eden ikinci ayda beyanname verip vergilerini öderler. 2025 yılı için dönemler ve son beyan/ödeme tarihleri şöyledir:
| Dönem | Kapsadığı Aylar | Beyanname Verme ve Ödeme Ayı | Geçici Vergi Son Günü (Beyan) | Geçici Vergi Son Günü (Ödeme) |
| 1. Dönem | Ocak – Şubat – Mart | Mayıs | 17 Mayıs | 17 Mayıs |
| 2. Dönem | Nisan – Mayıs – Haziran | Ağustos | 17 Ağustos | 17 Ağustos |
| 3. Dönem | Temmuz – Ağustos – Eylül | Kasım | 17 Kasım | 17 Kasım |
| 4. Dönem | Ekim – Kasım – Aralık | Şubat (Ertesi Yıl) | 17 Şubat | 17 Şubat |
(Not: Beyan ve ödeme tarihlerinin son günleri hafta sonu veya resmi tatile denk gelirse, takip eden ilk iş gününe uzar.)
Geçici Vergiye Esas Kazanç Nasıl Tespit edilir?
Geçici vergi beyannamesine konu olacak kazanç, ilgili üç aylık dönemin sonunda, ticari kazanç gibi tespit edilir. Mükellefler, üç aylık dönemin sonu itibarıyla tuttukları defter kayıtlarına göre o döneme ait gelir ve giderlerini çıkarırlar. Hesaplama kümülatif olarak yapılır. Yani, her yeni dönemde, yılın başından o dönemin sonuna kadarki toplam kar/zarar hesaplanır. Önceki dönemlerde hesaplanan geçici vergiler, yeni dönemde hesaplanan vergiden mahsup edilir.
Geçici Vergi Nasıl Hesaplanır?
Örnek (Kurumlar Vergisi Mükellefi – ABC Ltd. Şti.):
ABC Ltd. Şti.’nin 2025 yılı ilk iki dönemindeki karları aşağıdaki gibi olsun.
1. Dönem (Ocak-Mart):
- 3 Aylık Kümülatif Kar: 200.000 TL
- Hesaplanan Kurum Geçici Vergi (%25): 200.000 x 0,25 = 50.000 TL
- Ödenecek Geçici Vergi: 50.000 TL
2. Dönem (Ocak-Haziran):
- 6 Aylık Kümülatif Kar: 500.000 TL
- Hesaplanan Kümülatif Geçici Vergi (%25): 500.000 x 0,25 = 125.000 TL
- Önceki Dönem Ödenen Vergi: 50.000 TL
- Bu Dönem Ödenecek Geçici Vergi: 125.000 – 50.000 = 75.000 TL
Geçici Vergi Beyannamesi İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?
Geçici vergi beyannamesi, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (GİB) Beyanname Düzenleme Programı (BDP) veya Dijital Vergi Dairesi üzerinden tamamen elektronik olarak hazırlanıp gönderilir. Fiziksel bir belge sunulmaz. Beyannameyi doldurmak için gerekli olan temel bilgiler, şirketin muhasebe kayıtlarından elde edilir. Bunlar:
- İlgili döneme ait gelir tablosu bilgileri (Satışlar, Maliyetler, Giderler vb.)
- Bilanço bilgileri (Bilanço esasına göre defter tutanlar için)
- Önceki dönemlerde ödenen geçici vergi tutarları
- İstisna ve indirimlere ilişkin bilgiler (varsa)
Beyanname verildikten sonra oluşan geçici vergi tahakkuk kaydı da muhasebeleştirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
–Gelir Geçici Vergi Nedir?
“Gelir Geçici Vergi,” gelir vergisi mükellefi olan ticari kazanç sahipleri ve serbest meslek erbaplarının ödediği geçici vergiyi ifade eder. Oranı %15’tir. “Kurum Geçici Vergi” ise kurumlar vergisi mükelleflerinin ödediği %25 oranındaki geçici vergidir.
Geçici Vergi Dönemlerinde Zarar Oluşursa Beyan Gerekir mi?
Evet, gerekir. İlgili üç aylık dönemde kar elde edilmemiş, hatta zarar edilmiş olsa bile geçici vergi beyannamesi verilmesi zorunludur. Bu durumda beyannamenin ilgili kısımları “Zarar” olarak doldurulur, “Hesaplanan Geçici Vergi” ve “Ödenecek Geçici Vergi” alanları “0” (sıfır) olarak beyan edilir. Bu zararlar, bir sonraki geçici vergi döneminin karından mahsup edilebilir.