Prime Esas Kazanç (PEK) Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Çalışma hayatında hem işverenleri hem de çalışanları doğrudan ilgilendiren en kritik mali kavramlardan biri prime esas kazanç tutarıdır. Sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği ve çalışanların gelecekteki emeklilik haklarının belirlenmesi, bu kazanç tutarı üzerinden hesaplanan primlere dayanır. ymmahb.com olarak, işletmelerin mali yükümlülüklerini doğru yönetmeleri ve yasal risklerden kaçınmaları için PEK kavramını tüm detaylarıyla ele aldık.

Prim Nedir?

Prim, sigortalının sosyal güvenlik sisteminden yararlanabilmesi, iş kazası, hastalık, yaşlılık veya işsizlik gibi durumlarda devlet güvencesi altında olması için ödenen bedeldir. Türkiye’de bu primler, belirli oranlar dahilinde işçi ve işveren payı olarak Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) ödenir. Primin hangi tutar üzerinden hesaplanacağı ise bizi doğrudan PEK kavramına götürür.

Prime Esas Kazanç (PEK) Nedir?

SGK prime esas kazanç, bir çalışanın brüt ücreti ile bu ücrete eklenen ve yasa gereği prime tabi tutulan diğer ödemelerin toplamıdır. Özetle; sigorta primlerinin, işsizlik sigortası fonu kesintilerinin ve işveren paylarının hesaplanmasında baz alınan brüt rakamdır. Bu tutar, çalışanın sadece bugünkü net maaşını değil, gelecekte alacağı emekli maaşını ve iş göremezlik ödeneklerini de doğrudan belirler.

Prime Esas Kazanç Türleri Nelerdir?

Sosyal güvenlik mevzuatına göre prime esas kazançlar, ödemenin niteliğine ve yapıldığı döneme göre kategorize edilir. Bunlar temel olarak ikiye ayrılır:

• Ücretler: Sigortalının çalışmasının karşılığı olarak aldığı ana brüt ücrettir. Hak edildiği ayın kazancına dahil edilir.
• Ücret Dışındaki Ödemeler: Prim, ikramiye, huzur hakkı veya toplu iş sözleşmesi gereği yapılan ek ödemelerdir. Bu ödemeler, ödendiği ayın kazancına dahil edilerek prime tabi tutulur.

Prime Esas Kazanca Dahil Edilen ve Edilmeyen Ödemeler

Her ödeme türü SGK primine tabi değildir. Yanlış hesaplamalar, işveren için ek mali yükler veya idari para cezaları doğurabilir.

Dahil Edilen Ödemeler	Dahil Edilmeyen (İstisna) Ödemeler
Brüt Maaş / Ücret	Ölüm, Doğum ve Evlenme Yardımları
Prim ve İkramiyeler	Ayni Yardımlar (Eşya, gıda vb.)
Gece Zammı ve Vardiya Primleri	Kıdem ve İhbar Tazminatları
Fazla Mesai Ücretleri	Kasa Tazminatı
Hafta Tatili ve Bayram Mesaileri	Belirli tutara kadar Yemek ve Çocuk Yardımı

Prime Esas Kazanç Nasıl Hesaplanır?

Prime esas kazanç hesaplama işlemi, çalışanın o ay içinde hak ettiği brüt hak edişlerin toplanmasıyla yapılır. Ancak bu toplam, kanunen belirlenen alt ve üst sınırlar (taban ve tavan) arasında kalmak zorundadır.

Formül:

PEK Tutarı = Brüt Maaş + Prim ve İkramiyeler + Süreklilik Arz Eden Ek Ödemeler – İstisnalar (Muafiyetler)

Prime Esas Kazanç Hesaplama Örneği (2026)

2026 yılı için bir çalışanın verilerini ele alalım:

• Brüt Maaş: 40.000 TL
• Performans Primi: 10.000 TL
• Yemek Yardımı (Nakdi): 4.000 TL (İstisna tutarı düşüldükten sonra kalan kısım PEK’e eklenir.)

Bu durumda bu çalışanın o ayki toplam prime esas kazanç tutarı, istisna dışı tüm kalemlerin brüt toplamı olan yaklaşık 54.000 TL seviyelerinde olacaktır (İstisna oranları o yılın brüt asgari ücretine göre güncellenir).

2026 Prime Esas Kazanç Sınırı Ne Kadar?

SGK mevzuatına göre PEK tutarının bir alt ve bir üst sınırı bulunmaktadır. Bu sınırlar asgari ücrete endeksli olarak belirlenir. 2026 yılı için geçerli olan rakamlar şöyledir:

• Prime Esas Kazanç Alt Sınırı (Taban): Günlük brüt asgari ücretin aylık toplamıdır (Brüt Asgari Ücret).
• Prime Esas Kazanç Üst Sınırı (Tavan): Günlük brüt asgari ücretin 7,5 katıdır.

Prime esas kazanç tavanı veya halk arasında bilinen adıyla prime esas kazanç üst sınırı 2026 yılı için brüt asgari ücretin 7,5 katı olarak uygulanmaya devam etmektedir. Bu sınırın üzerindeki ödemelerden SGK primi kesilmez.

Prime Esas Kazanç Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Prime Esas Kazanç ve Brüt Ücret Arasındaki Fark

Brüt ücret, işçinin hak ettiği toplam paradır. PEK ise bu ücretin içinden SGK primine tabi olan kısmıdır. Bazı ödemeler (tazminatlar vb.) brüt ücretin içinde olsa da PEK hesabına dahil edilmez.

Prime Esas Kazançta Basamak Değeri Ne Anlama Gelir?

Basamak değeri geçmişte Bağ-Kur sisteminde kullanılıyordu. Güncel sistemde basamak uygulaması yoktur; bunun yerine sigortalılar, tavan ve taban limitler arasında kendi belirledikleri kazanç tutarı üzerinden prim öderler.

Ek Gösterge Prime Esas Kazancı Nasıl Etkiler?

Özellikle kamu çalışanları için ek gösterge prime esas kazanç tutarını belirleyen temel faktörlerden biridir. Ek gösterge yükseldikçe prime esas kazanç artar, bu da emeklilik haklarına ve ikramiyelere olumlu yansır.

Prime Esas Kazanç Düşük Gösterilirse Ne Olur?

PEK tutarının gerçek ücretten düşük gösterilmesi hem işçi hem işveren için risklidir. İşçi, ileride çok düşük emekli maaşı ve iş göremezlik ödeneği alır. İşveren ise geriye dönük prim borçları, gecikme zamları ve yüksek idari para cezalarıyla karşı karşıya kalır.