Gider Pusulası Nedir?

Gider Pusulası, vergi mükellefi olan işletmelerin, vergi mükellefi olmayan kişilerden (örneğin, esnaf muaflığına sahip olanlar veya nihai tüketiciler) satın aldıkları mal veya hizmetleri belgelendirmek ve ticari defterlerine gider olarak kaydedebilmek için düzenledikleri resmi bir belgedir. Vergi Usul Kanunu’nun 234. maddesinde düzenlenen bu belge, fatura veya fiş alınamayan durumlarda, yapılan harcamanın yasal bir dayanağa oturtulmasını sağlar.

En temel özelliği, faturanın aksine, satıcı tarafından değil, malı veya hizmeti satın alan taraf (işletme) tarafından düzenlenmesidir.

Fatura Ve Gider Pusulası Arasındaki Farklar Nelerdir?

Bu iki belge sıkça karıştırılsa da, aralarında temel farklar bulunur:

Gider Pusulası Ne Zaman Kullanılmaktadır?

Gider pusulası, aşağıdaki gibi durumlarda zorunlu olarak kullanılır:

• Vergiden Muaf Esnaftan Mal Alımında: Esnaf muaflığına sahip (sabit bir iş yeri olmayan, evde üretim yapıp satan vb.) kişilerden mal alındığında.
• Nihai Tüketiciden Mal Alımında: Bir işletmenin, vergi mükellefi olmayan bir vatandaştan (örneğin, ikinci el bir bilgisayar, telefon veya ofis mobilyası) mal satın alması durumunda.
• Arızi Hizmet Alımlarında: Süreklilik arz etmeyen, anlık ve küçük ölçekli hizmetlerin (temizlik, tamirat, nakliye vb.) vergi mükellefi olmayan kişilerden alınması halinde.
• Mal İadelerinde: Bir müşterinin (nihai tüketici) daha önce satın aldığı bir ürünü iade etmesi durumunda.

Gider Pusulası Kimler Tarafından Kullanılmaktadır?

Gelir ve Kurumlar Vergisi mükellefi olan tüm işletmeler (birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, serbest meslek erbapları, zirai kazanç sahipleri vb.), vergi mükellefi olmayan kişilerden yaptıkları ve gider olarak kaydetmek istedikleri tüm alımlar için gider pusulası kullanmak zorundadır.

Gider Pusulası Nasıl Düzenlenmektedir?

Gider pusulası düzenleme işlemi belirli kurallara tabidir:

1. Gerekli Bilgiler: Pusulada işi yapanın (satıcının) ve yaptıranın (alıcının) adı, soyadı, unvanı, adresi; işlemin tarihi; alınan malın veya hizmetin cinsi, miktarı, bedeli; vergi oranı (stopaj) ve net ödenen tutar mutlaka yer almalıdır.
2. İki Nüsha: Belge en az iki nüsha olarak düzenlenir. Asıl nüsha, gideri kaydedecek olan alıcıda (işletmede) kalır, ikinci nüsha ise malı satan veya hizmeti sunan kişiye imzalatılarak verilir.
3. e-Gider Pusulası: e-Belge sistemine dahil olan mükellefler, gider pusulasını elektronik ortamda da düzenleyebilirler.

Gider Pusulası Ve Stopaj Kavramı

Gider pusulasının en önemli unsuru stopajdır. Stopaj, gelir vergisinin, geliri elde eden kişi adına, ödemeyi yapan taraf tarafından kaynaktan kesilerek vergi dairesine ödenmesidir. Gider pusulasında, işletme (alıcı), vergi mükellefi olmayan satıcı adına gelir vergisini hesaplar, ödeyeceği tutardan bu vergiyi keser ve satıcı adına devlete öder.

Gider Pusulasında Vergi Hesaplaması Nasıl Yapılmaktadır?

Gider pusulası hesaplama işlemi, brüt tutar üzerinden yapılır. Ödenecek net tutar üzerinden anlaşma yapıldıysa, öncelikle brüt tutarın bulunması gerekir.

Gider Pusulası Stopaj Oranları (2025) Stopaj oranları, alınan mal veya hizmetin türüne göre Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi uyarınca belirlenir. Başlıca gider pusulası oranları şunlardır:

• Havlu, çarşaf, halı, kilim gibi emtia alımları: %2
• Hurda mal alımları: %2
• Diğer mal alımları: %5
• Hizmet alımları (arızi, yani süreklilik arz etmeyen): %10 (gider pusulası hizmet stopaj oranı)
• İşçilik hizmetleri (arızi): %10 (gider pusulası işçilik stopaj oranı)

Gider Pusulası Stopaj Hesaplama Örneği: Bir işletmenin, vergi mükellefi olmayan bir kişiye ofis duvarlarını boyatması için net 810 TL ödemek üzere anlaştığını varsayalım.

• İşlem Türü: Arızi hizmet alımı
• Stopaj Oranı: %10

1. Brüt Ücretin Hesaplanması:
   • Brüt Tutar = Net Tutar / (1 - Stopaj Oranı)
   • Brüt Tutar = 810 / (1 - 0,10) = 810 / 0,90 = 900 TL
2. Stopaj Tutarının Hesaplanması:
   • Stopaj Tutarı = Brüt Tutar x Stopaj Oranı
   • Stopaj Tutarı = 900 x %10 = 90 TL

• Net Ödeme: 900 TL - 90 TL = 810 TL

İşletme, hizmeti sunan kişiye 810 TL öder, 90 TL’yi ise onun adına Muhtasar Beyanname ile vergi dairesine beyan edip öder. Defterlerine ise 900 TL‘yi gider olarak kaydeder.

Gider Pusulası Muhasebe Kaydı:

--------------------------------/--------------------------------
770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ HS.    900,00  (Borç)
    100 KASA / 102 BANKALAR HS.           810,00  (Alacak)
    360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR HS.   90,00   (Alacak)
        - Gelir Vergisi Stopajı
(Gider pusulası ile yapılan hizmet alımının kaydı)
--------------------------------/--------------------------------

Gider Pusulası Yıllık Limiti Kavramı: Gider pusulası düzenlemek için bir üst limit yoktur. Ancak, vergi mükellefi olmayan bir kişi, aynı yıl içinde sürekli olarak mal satışı yapar ve geliri ilgili yılın esnaf muaflığı sınırını aşarsa, bu kişi esnaf muaflığı statüsünü kaybeder ve vergi mükellefi olmak zorunda kalır. Limit, belgeyi düzenleyenden çok, adına belge düzenlenen kişi için önemlidir.